Nee, tot u die hoort zeg ik: hebt uw vijanden lief, doet wél aan wie u háten! Zegent wie u vervloeken, bidt voor wie u krenken! Slaat iemand je op de wang,- houd hem dan ook de andere voor; pakt iemand je mantel af, weiger hem ook het hemd niet! Vraagt wie-dan-ook iets van je, gééf het hem, en pakt iemand het jouwe af, vraag het niet van hem terug! Zoals ge wilt dat de mensen u doen, doet aan hen evenzo! Als ge liefhebt wie u liefhebben, is dat reden tot dank aan u? Want ook de zondaars hebben lief wie hén liefhebben! Ja, als ge goeddoet aan wie u goeddoen, is dat reden tot dank aan u? Ook de zondaars doen dat! En als ge uitleent aan hen van wie ge verwacht te ontvangen is dat reden tot dankbaarheid? Ook zondaars lenen aan zondaars om evenveel terug te ontvangen! Nee, hebt uw vijanden lief!- doet goed en leent uit zonder iets terug te ontvangen; dan zal uw loon groot zijn en ge zult wezen: zonen van de Allerhoogste, want hij is mild jegens de ondankbaren en bozen!

Weest barmhartig zoals uw Vader barmhartig is! Sleept niemand voor de rechter,- dat ge niet zult worden berecht; veroordeelt niet,- dat ge niet zult worden veroordeeld; spreekt vrij,- dat ge zult worden vrijgesproken!- geeft,- en aan u zal gegeven worden; een gunstige maat, aangedrukt, geschud en overvloeiend, zullen ze u in de schoot geven, want met de maat waarmee gij meet zal aan u worden toegemeten!”

Méér dan het gewone

De titel van deze overdenking is afkomstig uit Matteüs 5:47 “En als ge alleen uw broeders hartelijk groet, wat doet ge meer dan het gewone?- doen ook de heidenen niet hetzelfde?”

Het is ook de titel van een boek van dr. Feitse Boerwinkel over de Bergrede (Amboboeken/Baarn, 1977, derde druk).

Het gedeelte dat wij vandaag overdenken komt uit die zogeheten Bergrede. Immers in Matteüs 5:1-2 staat: “Maar als hij die scharen (= mensen die het gerucht over Jezus hebben gehoord, zelfs in Syrië, die Jezus zoeken met hun zieken, bezetenen. In 4:25 lezen we: “Vele scharen volgen hem, vanaf Galilea en Dekapolis, Jeruzalem, Judea en het Overjordaanse”) ziet klimt hij het bergland in; als hij gaat zitten komen zijn leerlingen tot hem. Toen heeft hij zijn mond geopend en hen onderricht”.

In Lucas 6:12 trekt Jezus het bergland in om in de nachtelijke stilte God te aanbidden. Hij roept de andere morgen zijn leerlingen en daalt met hen af tot een plateau waar een grote menigte is samengestroomd.

Samengestroomd om Jezus te horen, en genezing te ontvangen en bevrijding. “Heel de schare is ernaar gaan zoeken om hem vast te grijpen, omdat er kracht van hem uit tot hen kwam en hij allen genas” (Lucas 6:19).

Is de Bergrede een nieuwe wet? Hij wordt immers ook uitgesproken vanaf een berg(plateau)? Maar dan zonder de voorbereidingen die de Israëlieten moesten treffen: het wassen van de klederen (Ex.19:10,14), de mannen mochten geen seksuele gemeenschap hebben met hun vrouwen (Ex.19:15). Maar dan zonder stemmen, bliksemstralen, een zwaar wolkendek over de berg, en de stem van een ramshoorn (Ex.19:16). Zonder rook, zonder vuur, zonder aardbeving. Het is het volk verboden de berg Sinaï te beklimmen, behoudens Mozes en Aäron.

De uitwerking van de Tien Geboden vinden we in de Thora (de vijf boeken van Mozes).

En die Tien Woorden beginnen prachtig: “Ik ben de HEER, God-over-jou, die jou heb uitgeleid uit het land van Egypte, uit het diensthuis” (Ex.20:2). Maar dan volgt er 4x ‘Niet zal, niet zul je, niet aanheffen zul je’, 1x ‘Gedenk’, 1x ‘Eer’, 5x ‘Niet zul je’.

We moeten goed luisteren naar de apostel Paulus en de schrijver van de Hebreeënbrief.

In Romeinen 10:4 lezen we: “Want einddoel van een Wet is Christus tot rechtvaardiging van al wie gelooft”.

In Galaten 2:16,18 lezen we: “Maar sinds we weten dat een mens niet wordt gerechtvaardigd uit werken der Wet, tenzij door geloof in Christus Jezus, zijn ook wij in Christus Jezus gaan geloven, om gerechtvaardigd te worden uit geloof in Christus en niet uit werken der Wet, omdat uit werken der Wet niemand van alle vlees rechtvaardiging vindt (…) Nee, als ik datgene wat ik net heb afgeschaft weer in werking stel, maak ik mezelf opnieuw tot een overtreder daarvan”.

In vorige overdenkingen heb ik duidelijk gemaakt aan de hand van de Galatenbrief dat de Wet door Paulus een slaaf genoemd wordt van een meester, die de zoon van de meester naar school moest brengen.

De Wet is een paidagogos (pedagoog). De Wet levert ons bij de school over aan de leraar (de heilige Geest). In de Hebreeënbrief lezen we overduidelijk dat Christus, Hogepriester naar de ordening van Melchizedek is en niet naar de ordening van Aäron.

Die geen offers voor zijn eigen zonden hoeft te brengen.

Ja, die zelf hét volmaakte offer is dat de zonde van de hele wereld niet bedekt heeft, maar zelfs weggenomen. Dit offer hoeft nooit meer herhaald te worden. Met de dood van Christus is er een nieuw verbond in werking getreden. En dat verbond heeft twee pijlers: “Dit is het verbond waarin ik mij verbinden zal met hen na die dagen, zegt de Heer: ik zal mijn wetten geven op hun harten en die ook schrijven op hun denken en hun zonden en hun wetteloosheden zal ik niet meer gedenken” (Hebr.10:16-17).

Dat zou ons toch met een enorme vreugde moeten vervullen.

De inwonende heilige Geest zal ons duidelijk maken hoe wij mogen, moeten handelen en aan onze zonden is bij God geen herinnering meer.

Ik stel de vraag nog een keer: Is de Bergrede een nieuwe wet, dé nieuwe wet voor de christenen?

Als we Lucas 6 lezen, heeft Jezus zojuist nog een conflict gehad met de geestelijke leiders van het Joodse volk over de interpretatie van het sabbatsgebod.

Jezus wandelt met zijn leerlingen door de korenvelden en de leerlingen plukken enkele korenhalmen en wrijven de zaadkorrels fijn en eten ze.

De farizeeërs betrappen hen (óók aan de wandel op de sabbat?) en wijzen hen op de overtreding van het sabbatsgebod. Maar Jezus zegt dat de hongerige David zelfs uit het heilige de toonbroden wegnam en die opat met allen die bij hem waren. En Jezus geneest in de synagoge de verdorde rechterhand (een verlamde hand, een door reuma aangetaste hand). Voordat Jezus hem geneest vraagt hij de gemeente: Is de sabbat er om een levende ziel te redden of kwaad te doen?

Elders zegt Jezus: de mens is er niet voor de sabbat, maar de sabbat is er voor de mens. En Jezus laat een woedende gemeente achter.

En dan spreekt hij vanuit de inspiratie die hij in de nachtelijke stilte heeft opgedaan de woorden, die wij kennen als de Bergrede.

Jezus spreekt deze woorden tot de Joden en misschien tot niet-Joden uit Syrië en Tyrus en Sidon. Naar mijn bescheiden mening geeft hij zijn ‘persoonlijke interpretatie’ van Gods geboden. We mogen ook zeggen: Gods interpretatie van zijn eigen geboden.

In de Messiaanse Psalm 40:7-11 spreekt David over de komende Messias: “Offerdier en broodgift hebt ge niet verlangd, maar u groef gangen naar mijn oren: opgangsgave en ontzondiging, dat hebt ge niet gewenst. Toen kon ik zeggen: ‘zie, ik ben gekomen; in de rol, het boek, staat over mij geschreven’. God, uw welbehagen doen is mijn verlangen: in mijn ingewanden heb ik uw Wet. Ik boodschapte gerechtigheid in een vergadering van velen; zie, mijn lippen weerhield ik niet, HEER, gij zijt het die dat weet! Uw gerechtigheid verborg ik niet in mijn hart; uw trouw en uw reddende werk zegde ik uit: niet heb ik verheeld uw vriendschap en uw trouw voor een vergadering van velen”.

Jezus als de gouden verbondskist waarin de twee stenen tafels met de Tien Geboden liggen.

En nu komen we tot de overweging van Lucas 6:26-38.

Hoe moet onze houding zijn ten opzichte van onze vijanden, onze haters, onze vloekers, onze krenkers, hen die ons slaan, die ons beroven, onze tegenpartij?

In de Thora lees ik: “Stel: een man slaat welke mensenziel ook dood: hij wordt ter dood gebracht (…) Stel: een man brengt zijn maat letsel toe: zoals hij heeft gedaan, zo zal aan hem worden gedaan. Met een breuk voor een breuk, een oog voor een oog, een tand voor een tand; zoals hij die mens letsel heeft toegebracht, zo wordt het toegebracht aan hem.

Wie een beest doodslaat kan dat vergoeden; wie een mens doodslaat, wordt gedood” (Leviticus 24:17,19-21).

En in Leviticus 26:7-8 “Achtervolgen zult ge uw vijanden; die vallen dan voor uw aanschijn neer voor het zwaard. Achtervolgen zullen vijf van u een honderdtal en honderd van u zullen een menigte achtervolgen; vallen zullen uw vijanden voor uw aanschijn voor het zwaard”.

In de Wet is de teneur: vergelding in gelijke mate.

En de vijanden van God en Gods volk zullen omkomen door het zwaard.

In vers 27 stelt Jezus liefde bewijzen tegenover hen die ons haten.

In vers 28 stelt Jezus zegening tegenover vervloeking. Gebed tegenover krenking.

In vers 29 Het aanbieden van de rechterwang aan degene die jou op de linkerwang slaat.

Het aanbieden van je hemd aan hem die jou van jouw mantel berooft.

In vers 30 Leen uit, vraag niet terug.

Zelfs in de Thora is ‘de vergelding in gelijke mate’ het paal en perk stellen aan het eindeloos en overmatig straffen en bestraffen.

Israël zal ‘het beloofde land’ mogen innemen en Gods straf ten uitvoer brengen over de oorspronkelijke bewoners.

In Genesis 15:16 spreekt God in een droom tot Abram dat zijn nazaten vreemdeling zullen zijn in een vreemd land, vierhonderd jaar. “Een vierde geslacht, die zullen terugkeren naar hier, want onvergolden is het onrecht van de Amoriet tot hiertoe”.

In vers 31 lezen we het bekende: “Zoals ge wilt dat de mensen u doen, doet aan hen evenzo”.

Dus niet: Zoals gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet.

Dat is ons spreekwoord: Val een ander niet lastig met dingen waar jijzelf ook niet mee lastig gevallen wilt worden.

Nee: bejegen de ander, zoals jezelf bejegend wilt worden!

Mensen, die jou sympathiek zijn, die jou liefhebben, die jouw vrienden zijn liefhebben is niets bijzonders.

Hen goeddoen is niets bijzonders.

Hen iets geven in de verwachting dat je het zult terugontvangen is gewoon.

Hierbij wil ik een kanttekening maken.

Is ónze liefde en vriendschap niet vaak egoïstisch?

Is mijn omhelzing gegeven om omhelsd te worden?

Heb ik niet gekust, om zelf gekust te worden?

Heb ik aangeraakt, gestreeld, om zelf aangeraakt, gestreeld te worden?

Heb ik mijzelf afhankelijk gemaakt van de bevestiging van de ander?

De natuur van God is geven.

Als Iemand zijn vijanden heeft liefgehad, is het God wel.

Als Iemand zijn haters heeft bemind, is het God wel.

Zie je hem dan niet, de Zoon van God, Jezus van Nazaret.

Hem werd zijn mantel afgerukt, hij werd geslagen, een doornenkroon opgezet, vals beschuldigd.

Ik wil het hier nog eens duidelijk zeggen: de onschuldige Zoon van God liet zich beroven, zich slaan. Hij verweerde zich niet tegen valse aanklachten.

Hoewel hij daartoe de macht had, kwam hij niet van het kruis af.

Er zijn zoveel mensen die vandaag de dag zeggen: Als er een God is, dan…

Laten we God danken dat hij op Goede Vrijdag niet ingegrepen heeft.

Van het kruis kwamen de woorden: “Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen”.

En de Vader vergaf het hun: de Joden, de Romeinen.

Gods liefde gaat pas ver. Tot in de dood. Want hét enige, in Gods ogen volmaakte, offer voor de zondeschuld van de wereld moest worden gebracht.

Tot in de kerkers van het dodenrijk heeft de overwinningsroep geklonken: HET IS VOLBRACHT!

En de dood kon hem, onze Heiland, Jezus Christus, niet vasthouden.

Hij verrees en Matteüs 27:53 vertelt: “Na zijn ontwaken komen zij uit de graven, komen de heilige stad binnen en verschijnen aan velen”. Wie zijn zij? “De lichamen van de ontslapen heiligen”.

Wij, vijanden van God, zijn door de liefde van God in Jezus Christus voor hem ingewonnen.

Wij, die geloven in de tot de dood veroordeelde, terechtgestelde, gestorven en verrezen LIEFDE VAN GOD zijn zonen van de Allerhoogste God.

Als hij ons voor het goddelijk gerecht had gesleept….

Als hij ons had veroordeeld…..

Als hij ons schuldig had verklaard….

Dan was dat terecht geweest.

Maar Jezus heeft gezegd: Vader, ga met mij in het gericht. Ik neem hun schuld op mij. Veroordeel mij. Stel mij terecht.

En het wonder is: jij en ik zijn vrijgesproken.

Dat is nou dat geweldige evangelie!

Dat is de blijde boodschap, het goede nieuws.

Wie op het geloof in Jezus de heilige Geest ontvangen heeft, wordt door die Geest zo veranderd, dat hij of zij niet anders meer kan dan liefhebben.

Die zal barmhartig zijn (vers 36), die is in staat te vergeven = vrij te spreken (vers 37), te geven (vers 38).

De Bergrede is geen nieuwe wet.

Het resultaat van de inwonende heilige Geest zal zijn dat dit de karaktereigenschappen worden van de volgelingen van Jezus.

Ik blijf mij verbazen dat er onder christenen nog zoveel egoïsme is.

Dat we elkaar met gelijke munt betalen.

We brengen ‘het gewone’ nog niet eens in praktijk, laat staan dat we de Geest de kans geven om ‘meer dan het gewone’ uit te werken.

Ik besluit met de woorden van de apostel Petrus:

“Want dat is genade, als iemand om het geweten tegenover God ten onrechte smarten lijdt. Want wat is er te roepen als ge moet volharden omdat ge zondigt en dan klappen krijgt?- maar als ge moet volharden terwijl ge goed doet en te lijden krijgt, dát is genade bij God. Want daartoe zijt ge geroepen omdat ook Christus heeft geleden voor u, en u een voorbeeld heeft nagelaten, opdat gij in zijn voetstappen zoudt volgen. Hij heeft geen zonde gedaan en in zijn mond is geen bedrog gevonden; uitgescholden schold hij niet terug, lijdend dreigde hij niet maar gaf het over aan hem die rechtvaardig oordeelt. Onze zonden heeft hij gedragen in zijn lichaam, op het hout, opdat wij, ontrukt aan de zonden, zullen leven voor de gerechtigheid; door zijn striemen zijn wij genezen. Want ge waart dwalende schapen, maar ge hebt u nu gekeerd naar de herder en opziener van uw zielen” (I Petrus 2:19-25).

Is er iets zichtbaar van Christus in mijn leven van elke dag?

In ons gemeenteleven?